برتراند راسل

برتراند راسل

نظر شما درباره این نویسنده چیست؟

برتراند راسل

برتراند آرتور ویلیام راسل، ارل راسل سوم (به انگلیسی: Bertrand Arthur William Russell, 3rd Earl Russell)، (زادهٔ ۱۸ مه ۱۸۷۲ — درگذشتهٔ ۲ فوریه ۱۹۷۰)، فیلسوف، منطق‌دان، ریاضی‌دان، مورخ، جامعه‌شناس، برنده جایزه نوبل و فعّال صلح‌طلب بریتانیایی بود که در قرن بیستم زندگی می‌کرد.

راسل، یکی از فیلسوفان پیشتاز قرن بیستم محسوب می‌شود و «جنبش مخالفت با آرمان‌گرایی» را در اوایل قرن بیستم رهبری می‌کرد. از وی، به همراه گوتلوب فرگه و لودویگ ویتگنشتاین، به عنوان بنیان‌گذاران فلسفهٔ تحلیلی یاد می‌گردد.

برتراند راسل، یک فعال ضد جنگ و نیز مخالف امپریالیسم بود که به دلیل عقاید صلح‌طلبانه‌اش در طول جنگ جهانی اول، از دانشگاه اخراج شد و به زندان افتاد. او مخالف آدولف هیتلر، منتقد تمامیت‌خواهی استالین، معترض درگیری آمریکا در جنگ ویتنام و همچنین از حامیان خلع سلاح هسته‌ای بود. وی در سال ۱۹۵۰، به پاس «آثار متعدد در حمایت از نوع‌دوستی و آزادی اندیشه»، برندهٔ جایزه نوبل ادبیات گردید.

علاوه بر ریاضیات، بخش مهمی از شهرت برتراند راسل به سبب نظریاتش در زمینه فلسفه تحلیلی است. راسل از پایه‌گذاران منطق جدید و بنیانگذاران اصلی فلسفه تحلیلی به‌شمار می‌رود.

برتراند راسل یکی از مشهورترین فیلسوفان خداناباور قرن بیستم و از منتقدان برجسته اعتقاد و عمل مسیحی بوده‌است. پاره‌ای از نوشته‌هایش در این زمینه در کتابی تحت عنوان چرا مسیحی نیستم؟ جمع‌آوری شده‌اند.

البته او همانگونه که در مناظره با فردریک کاپلستون می‌گوید، مدعی توانایی در اثبات عدم خدا نیست اما چند سال بعد به‌کارگیری تمثیل قوری سماوی سعی در تأکید بر دیدگاه بی‌خدایانه (به جای ندانم گرایی) نمود.

راسل در من یک خداناباورم یا یک ندانم گرا؟ در سال ۱۹۴۷ می‌گوید:

به عنوان یک فیلسوف، اگر بخواهم برای شنونده‌های فلسفی محض سخن بگویم باید بگویم که خود را یک ندانم گرا توصیف می‌کنم چرا که فکر نمی‌کنم برهانی قاطع وجود داشته باشد که کسی بتواند اثبات کند که خدایی وجود ندارد.

از سوی دیگر اگر بخواهم آن را صاف و ساده به فردی عامی بگویم فکر می‌کنم که باید بگویم من یک خداناباور هستم چرا که وقتی می‌گویم نمی‌توانم اثبات کنم که خدایی وجود ندارد مجبورم که همچنین به همانسان بگویم که نمی‌توانم اثبات کنم که خدایان هومری وجود ندارند.

به تصریح او پرسش اساسی فلسفه دین این نیست که آیا چیزی به نام خداوند وجود دارد یا نه، بلکه این است که آیا تعریف خداوند مصداق و نمونه‌ای دارد یا خیر. این تحلیل مشهور راسل از «وجود دارد»، عبارت «خداوند وجود دارد» را بی‌معنا و در زمره غلط‌های گفتاری مصطلح برمی‌شمرد.

وی دین را ناشی از ترس می‌داند به‌طوری‌که در کتاب «اجتماع انسانی» خود می‌گوید:

انسان پدیده‌هایی را می‌دیده‌است که باعث ترس و اضطرابش می‌شده و برای اینکه این ترس و اضطراب را آرام کند، نمی‌توانسته از علم و شناخت واقعی پدیده‌ها که بعد منجر به پیدا کردن راه حلی مناسب و منطقی می‌شده استفاده کند در نتیجه به جای علاج واقعه یک مسکن برای خود پیدا می‌کرده و به تعبیری دل خود را خوش می‌کرده‌است. مثلاً با اعتقاد به قضا و قدر ناملایمات زندگی را برای خود تعریف می‌کرده یا با اعتقاد به بهشت و اینکه اگر ما اینجا سختی می‌کشیم در عوض بهشتی وجود دارد که در آنجا راحتیم ناملایمات زندگی را برای خود تحمل پذیر و توجیه می‌کرده‌است.

در کتاب قدرت دربارهٔ سیاستمداران می‌گوید:

کسب قدرت هرچه بیشتر، هدف حاکمان سیاسی بشری است همچنان که قانون جاذبه، در اجسام، حاکم است… فقط با کشف این رمز که قدرت طلبی، عامل تعیین‌کننده فعالیت‌های مهم سیاسی است می‌توان طومار تاریخ تحولات سیاسی بشری از باستان تا معاصر را توجیه و تفسیر نمود… به همان ترتیبی که در علم فیزیک، «انرژی» عامل اساسی پدیده‌ها است «قدرت طلبی» مانند انرژی، دارای صورت‌های گوناگون است، تموّل، ارتش، مهمات جنگی.

راسل در کتاب اخلاق و سیاست در جامعه می‌نویسد:

اگر انسان را معجونی از فرشته و حیوان بدانیم حقّاً دربارهٔ حیوان بی‌انصافی کرده‌ایم پس چه بهتر است که او را – ترکیبی از فرشته و شیطان بدانیم.

راسل در فصل آخر کتاب «آیا بشر آینده‌ای هم دارد؟»، یادآور می‌شود که پیشرفت علم با وجود این رهبران خودخواه، تا چه حد به مصائب بشر افزوده به نظر او نزاع سال ۱۹۶۱ کندی و خروشچف تا نابود کردن همه ابناء بشر فاصله‌ای نداشته‌است.

او می‌نویسد:

اینک (ژوئیه ۱۹۶۱) مهمترین مسئله‌ای که در برابر جهان قرار دارد بدین قرار است:

آیا از راه جنگ می‌توان چیزی بدست آورد که کسی بپسندد؟ کندی و خروشچف می‌گویند آری. مردانی که از سلامت عقل، برخوردارند می‌گویند نه. اگر این دو را قادر به تخمین احتمالات عقلانی بدانیم، ناگزیر به این نتیجه می‌رسیم که هر دو نفر بر این امر که وقت خاتمه دادن به وجود بشر رسیده‌است اتفاق نظر دارند.

خلاصه‌ای از سیر تحولات فلسفی راسل، در کتاب تکامل فلسفی من به قلم خود او به تحریر درآمده‌است.

کتاب‌شناسی

برتراند راسل در طول حیاتش مقالات و کتاب‌های بسیاری به جای گذاشت. فهرست زیر شامل گزیده‌ای از مشهورترین آثار وی است:

نام کتابمترجم فارسیانتشارات و سال انتشارموضوع کتاب
تحلیل علمی ـ فلسفی از اصول مارکسیسم ماتریالیسمبه‌قلم برتراند راسل، موریس مترلینک، آندره ژیدس. مکاروان،۱۳۵۷.مارکسیسم
‎آرمان‌های سیاسیمهدی افشارتهران: زرین، ۱۳۵۷.علوم سیاسی
پیروزی سفیدپرویز مهاجررازی، ۱۳۶۳.ایالات متحده—سیاست و حکومت
در تربیت بخصوص در دوره اول کودکیعباس شوقی۱۳۳۹.آموزش و پرورش کودکان
زناشوئی و اخلاقابراهیم یونسیتهران: شرکت سهامی نشر اندیشه، ۱۳۴۱.امور جنسی—اخلاق
حقیقت و افسانهمنصور مشگین‌پوش[تهران]: رازی، ۱۳۶۱.مقاله‌های انگلیسی
جهان‌بینی علمیحسن منصورتهران: آگاه، ۱۳۶۰.علوم—روش‌شناسی
شاهراه خوشبختیع. وحید مازندرانیتهران: امیرکبیر، ۱۳۵۵.موفقیت
زمینه‌های فلسفهمحسن امیرتهران: کیهان، ۱۳۴۹فلسفه—تاریخ
علم ما به عالم خارج، به عنوان زمینه‌ای برای بکاربردن روش علمی در فلسفهمنوچهر بزرگمهرتهران: بنگاه و نشر کتاب، ۱۳۴۸.شناخت (فلسفه)
علم و مذهبرضا مشایخیتهران: دهخدا، ۱۳۵۵.علم و دین
عمل و تئوری بلشویسماحمد صباکتاب تهران.کمونیسم
قدرتنجف دریابندریتهران: خوارزمی، ۱۳۶۱.علوم سیاسی
درک تاریخیدالله طوسیتهران: کتابخانه ابن سینا، ۱۳۴۱.تاریخ—فلسفه
در ستایش فراغت و چند مقاله دیگرابراهیم یونسیتهران: اندیشه، ۱۳۴۹.مقاله‌های انگلیسی
تاثیر علم بر اجتماعمحمود حیدریانتهران: دهخدا، ۱۳۴۳.علوم—جنبه‌های اجتماعی
مسائل فلسفیاحمد اردوبادیتهران: کانون معرفت.فلسفه انگلیسی
تاثیر علم بر اجتماعمهدی افشارتهران: زرین، ۱۳۳۵.علوم—جنبه‌های اجتماعی
چرا مسیحی نیستم، مقالاتی چند راجع به مذهب و موضوعات مربوط به آنس. الف. س. طاهری.راسل، برتراند راسل، ۱۸۷۲–۱۹۷۰م. Russell, Bertrand Russell—مقاله‌ها و خطابه‌ها
انقلاب اکتبر ۱۹۱۷ و اسلاممهدی قائنیقم: خانه کتاب، ۱۳۵۹.روسیه شوروی—اوضاع اجتماعی
جنایات جنگ در ویتنامایرج مهدویانتهران: فرهنگ، ۱۳۴۷.جنگ ویتنام، ۱۹۶۱–۱۹۷۵م
مسائل فلسفهمنوچهر بزرگمهر[تهران]: خوارزمی، ۱۳۴۷.فلسفه انگلیسی
مرجع قدرت و فردمنصور مشگین‌پوشتهران: رازی، ۱۳۶۲.قدرت (علوم اجتماعی)
قدرت، دولت و فردعلیرضا شاهین نوریتهران: دهخدا.قدرت (علوم اجتماعی)
آینده بشرم. منصورنشر اندیشه، ۱۳۴۳.انسان‌شناسی—مقاله‌ها و خطابه‌ها
اخلاق و سیاست در جامعهمحمود حیدریان۱۳۴۹.اخلاق اجتماعی
آیا بشر آینده‌ای هم دارد؟م. منصورتهران: مروارید، ۱۳۴۴.حقوق بشر
تحلیل ذهنمنوچهر بزرگمهرتهران: شرکت سهامی انتشارات خوارزمی، ۱۳۴۸.روانشناسی
تسخیر خوشبختیفریدون حاجتیتهران: گنجینه، ۱۳۶۹.خوشبختی
جستارهای فلسفیمیرشمس‌الدین ادیب‌سلطانیتهران: امیرکبیر، ۱۳۶۳.فلسفه جدید
چرا مسیحی نیستمروح‌الله عباسیتهران: انتشارات روز، ۱۳۴۷.آزاداندیشی
تاریخ فلسفه غرب و روابط آن با اوضاع سیاسی و اجتماعی از قدیم تا امروزنجف دریابندری۱۳۴۷.فلسفه—تاریخ
الفبای نسبیتمحمود خاتمیمؤسسه انتشارات مدبر، ۱۳۷۰.نسبیت (فیزیک)
مفهوم نسبیت انشتین و نتایج فلسفی آنمرتضی طلوعیتهران: امیرکبیر، ۱۳۴۰.نسبیت (فیزیک)
ماده و یاد: رهیافتی به رابطه جسم و روحاثر هانری برگسن با توضیحات و مقدمه‌ای در نقل آراء دانشمندان اخیر و پاسخ اعتراضات برتراند راسلمترجم علی قلی بیانیتهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۵.جسم و جان
جنگ هسته‌ایفریدون حاجتیتهران: اکباتان، ۱۳۶۲.جنگ هسته‌ای
شرح حال برتراند راسل بقلم خودشمسعود انصاریتهران: فروغی، ۱۳۵۰.راسل، برتراند راسل، ۱۸۷۲–۱۹۷۰م. Russell, Bertrand Russell
امیدهای نوشایگان[تهران]، [‎۱۳۳۶؟].مسائل اجتماعی
آرمانهای سیاسیحسن سیدی منصورتبریز: ابن‌سینا، ۱۳۴۶.علوم سیاسی
زناشوئی و اخلاقمهدی افشارتهران: کاویان، ۱۳۵۴.امور جنسی—اخلاق
زندگینامه برتراند راسل به قلم خودشاحمد بیرشکتهران: خوارزمی، ۱۳۷۷.راسل، برتراند راسل، ۱۸۷۲–۱۹۷۰م. Russell, Bertrand Russell—سرگذشتنامه
قدرت «تحلیل جدید جامعه»هوشنگ منتصریتهران: مؤسسه مطبوعاتی عطائی.علوم سیاسی
قدرتنجف دریابندریتهران: خوارزمی، ۱۳۷۱.علوم سیاسی
جنگ ویتنامصمد خیرخواه[تهران]: شرکت سهامی انتشارات خوارزمی، ۱۳۵۱.جنگ ویتنام، ۱۹۶۱–۱۹۷۵م
مشکلات جهانی افزایش جمعیت مجموعه مقالات شامل: ۱ـ فشار جمعیت و جنگ…[و دیگران]احمد کتابی[تهران]: چاپخانه خوشه، ۱۳۵۱.جمعیت
مقدمه‌ای بر فلسفه ریاضیابوالقاسم لاله.[تهران]: یاسین، ۱۳۷۶ریاضیات—فلسفه
جهانی که من می‌شناسمروح‌الله عباسیتهران: امیرکبیر، ۱۳۴۵.تحولات اجتماعی
تسخیر خوشبختیمهدی قراچه‌داغیتهران: نشر ذهن‌آویز، ۱۳۷۸.خوشبختی
آموزش و زندگی بهترناهید فخرائیتهران: بنگاه و نشر کتاب، ۱۳۵۵.آموزش و پرورش
عرفان و منطقنجف دریابندریتهران: کتاب‌های جیبی، ۱۳۶۲.فلسفه—مقاله‌ها و خطابه‌ها
شرح انتقادی فلسفه لایبنیتس به ضمیمه قطعات برجسته به همراه مقدمه جدید جان اسلاترایرج قانونیتهران: نشر نی، ۱۳۸۲.لایبنیتس، گوتفرید ویلهلم فون، ۱۶۴۶–۱۷۱۶م. Leibniz, Gattfried Willhelm von—نقد و تفسیر
زناشویی و اخلاقح. منتظمتهران: بنگاه نشر اندیشه، ۱۳۳۷.امور جنسی—اخلاق
گزیده آثار راسلمهدی افشار ویرایش رابرت ای. اگنر[تهران]: زرین، [-‎۱۳۵].راسل، برتراند راسل، ۱۸۷۲–۱۹۷۰م. Russell, Bertrand Russell
الفبای شهروند خوب و تاریخ جهان در یک‌کلامرضی هیرمندی تصویرگر: فرانسیسکا تمرسون زیر نظر شورای ادبیتهران: افق، ۱۳۸۶.طنز انگلیسی
تاریخ فلسفه غرب [ویرایش ‎۲؟]نجف دریا بندریتهران: کتاب پرواز، ۱۳۷۳.فلسفه غرب
فلسفه تحلیل منطقی (برگرفته از تاریخ فلسفه غرب)گزینش و سعید توکلی پارسانتهران: کتاب روشن، ۱۳۸۷.فلسفه غرب
آزادی و سازمان: پیدایش و سیر تکوین سوسیالیسم، لیبرالیسم، رادیکالیسم، ناسیونالیسمعلی رامینتهران: فرزان، ۱۳۸۶.آزادی
تکامل فلسفی مننواب مقربیتهران: صراط، ۱۳۸۷.راسل، برتراند راسل، ۱۸۷۲–۱۹۷۰م. Russell, Bertrand Russell
تحلیل ذهنمنوچهر بزرگمهرتهران: خوارزمی، ۱۳۸۷.روانشناسی
جهان‌بینیحسن منصورتهران: آگاه، ۱۳۷۸.علوم
عرفان و منطقنجف دریابندریتهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، [‎۱۳۴۹].فلسفه—مقاله‌ها و خطابه‌ها
اتمیسم منطقیاجلال پی‌کانیتهران: علم، ۱۳۸۸.ذره‌گرایی
رسالهٔ منطقی ـ فلسفینوشتهٔ لودویگ ویتگنشتاین: درآمد برتراند راسلمیرشمس‌الدین ادیب‌سلطانیتهران: امیرکبیر، ۱۳۸۸.منطق ریاضی
اصول نوسازی جامعهمهدی افشارتهران: زرین، ۲۵۳۷ = ۱۳۵۷.جامعه‌شناسی
تاریخ فلسفه غربنجف دریابندریتهران: کتاب پرواز: کتاب آوند دانش، ۱۳۹۰.فلسفه—تاریخ
تاریخ فلسفه غربنجف دریابندریتهران: پرواز، ۱۳۶۵.فلسفه—تاریخ
برگزیدهٔ نوشته‌های اساسی برتراند راسل/ رابرت اگنر، لستر دنانکاظم فیروزمندتهران: مهر ویستا، ۱۳۹۱.راسل، برتراند راسل، ۱۸۷۲–۱۹۷۰م. Russell, Bertrand Russell
‎قدرت و فردمهدی افشارزرینقدرت (علوم اجتماعی)
سه رساله در باب معنی/ گوتلب فرگه، برتراند راسل، پیتر استراوسنراحله گندمکارتهران: نشر قطره، ۱۳۹۱.معنی‌شناسی (فلسفه)
مسائل فلسفهمنوچهر بزرگمهر.تهران: خوارزمی، ۱۳۹۰فلسفه انگلیسی
قدرتنجف دریابندریتهران: خوارزمی، ۱۳۹۰قدرت (علوم اجتماعی)
در ستایش بطالتمحمدرضا خانیتهران: نیلوفر، ۱۳۹۳.مسائل اجتماعی
پژوهشی در معناداری و صدقهمایون کاکا سلطانیتهران: جامی، ۱۳۹۴.معنی‌شناسی (فلسفه)
مسئله چینامیر سلطان‌زادهتهران: علم، ۱۳۹۴.چین
چرا من مسیحی نیستم و مقالاتی دیگر دربارهٔ دین و موضوعات مربوط به آنگردآوری: پل ادواردز مترجم امیر سلطان‌زادهتهران: علم، ۱۳۹۵.آزاداندیشی
بلشویسم از تئوری تا عملامیر سلطان‌زادهتهران: علم، ۱۳۹۵.کمونیسم

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *