کتاب لشکرکشی کورش (آناباسیس) یا “بازگشت ده هزار نفر” اثر گزنفون سردار و مورخ یونانی سده چهارم قبل از میلاد، در باره لشکرکشی “کوروش صغیر” در سال ۴۰۱ پیش از میلاد علیه برادرش “اردشیر دوم”، به امید دست یابی به تاج و تخت ایران است که در حدود صد و ده سال پیش به فارسی در آمده است. ترجمه عنوان اصلی کتاب “از محلی بلند به مقصدی در دشت رفتن” است که اصطلاحی شده درباره لشکرکشی کورش از قلب آسیای صغیر (ساردیس- نزدیک ازمیر فعلی در ترکیه) تا جلگه دجله و فرات.

در قرن نوزدهم یکی از مترجمان بنام انگلیسی عنوان “بازگشت ده هزار نفر” را بر این کتاب نهاده و چنین استناد کرده بود که چون مرحله بعدی این ماجرا از پیش درآمد آن مهم تر است، عنوان جدید بر نام سابق رجحان دارد. تاریخ تحریر کتاب مورد اتفاق نظر نویسندگان نیست، بدون تردید مطالب آن مبتنی است بر یادداشت‌هایی که گزنفون ضمن بازگشت ده هزار نفر تهیه کرده بود و تالیف نهایی آن مربوط به زمانی است که خاطرات آن هنوز در ذهن نویسنده و هم وطنانش تازه بوده است.

تاریخ تحریر کتاب مورد اتفاق نظر نویسندگان نیست، بدون تردید مطالب آن مبتنى است بر یادداشت‏ هایى که گزنفون ضمن بازگشت ده هزار نفر تهیه کرده بود و تألیف نهایى آن مربوط به زمانى است که خاطرات آن هنوز در ذهن نویسنده و هموطنانش تازه بوده است.

کتاب فاقد ابواب بوده و حوادث را به صورت داستان، از شرح حال کورش آغاز کرده و تا بازگشت سربازان یونانى به کشورشان ادامه داده است.
سادگى سبک، لطف کلام و لحن شور انگیز این اثر گزنفون، کتابش را از نظر داستان پردازى بسیار با اهمیت ساخته و از لحاظ هنر و مهارت نظامى یونانى ‏ها، باعث شده است تا این کتاب اثر ممتازى به شمار آید.