توضیحات

«هنر و ادبیات جنوب» در میان نشریات گهگاهی دهۀ چهل دارای جایگاه ویژه‌ای است. این نشریه تا شمارۀ پنجم زیرنظر منصور خاکسار منتشر می‌شود و در دو شمارۀ آخر نام ناصر تقوایی نیز در کنار نام خاکسار قرار می‌گیرد.
نخستین مطلب شمارۀ اول «هنر و ادبیات جنوب» یادداشتی است به قلم .م. خاکسار که متن کامل آن را برای آشنایی با نحوۀ نگرش گردانندگان این نشریه در اینجا نقل می‌کنیم:

در ژرفای سکوتی که نه آبستن بود و نه طوفانی
با احساس نیازی انسانی
برای هم سرود تنهائیمان را خواندیم
و با دریغ سرزمینمان را تهی یافتیم
به چاره فانوسی برداشتیم و نارسا بانگی
که شاید در محیط پراکنده‌مان شکوه تجمّع را بار دیگر بچشم ببینیم
و از شادی پر شدیم به هنگام دریافت فریادهای مساعدی که بانگ نارسامان را پاسخ می‌گفت
در شهرها
جوانانی را یافتیم دلاور که کمر همت بستند و ما شهرهامان را دیگر بار فتح کردیم
خراسان، رشت، اصفهان، تبریز و …
سرفرازانه، خورشید را به پاس حرارتش درود فرستادیم و دوستان را برای بذل بی دریغ
صمیمیت‌هاشان و اینک با سپاس از دوستی که ما را هیچگاه در این مهم تنها نگذاشت – دلهره – آنچه داریم به داوری می‌گذاریم
و خوشحالیم که اولین نهالمان را روزی می‌نشانیم که در فراخنای سرزمینمان روزی نو جریان دارد
که بازتاب گذشتۀ شکوهمندمان است – پس مبارک باد هموطن نوروزی که مال ماست
– خوب یا بد – برای روزهای بهتری گرامیش بداریم
و با این امید ترانه‌هایمان را سر می‌دهیم و سرودهایمان را
اگر چه آکنده از خشم است و همچنین دوستی
که دلمان می‌خواهد آغازمان جنگی اصیل از جنوب باشد.
مگر نه آفتاب در این گوشه از سرزمین ما داغتر است؟
داستان‌هایی از ناصر تقوایی، عدنان غریفی، لیام. او. فلاهرتی (ترجمۀ محمدعلی صفریان – صفدر تقی‌زاده)، محمد ایوبی و … شعرهایی از م. آزاد، نظام رکنی، عدنان غریفی و … «تکه‌ای از سفرنامۀ سایه‌های خوش در حاشیۀ خلیج» نوشتۀ غلامحسین ساعدی از مطالب این شماره است.
شمارۀ دوم با مقالۀ «نو کردن ارزش‌های از دست رفته» به قلم م. آزاد آغاز می‌شود. نوشتۀ آزاد در طرح مسایل ادب و هنر معاصر است که مقدمۀ آن به مناسبت انتشار «ماخ اولا» در این شمارۀ «هنر و ادبیات جنوب» به چاپ رسیده است. در بخشی از این مقاله آمده است: «… عصیان نیما، عصیان بینای فرزانه در زمانه‌یی چنین عسرت‌آمیز و تنگ، و تنگ‌چشم، پیش‌بینی شومی‌ها بود و یأس دردناک تا آستانۀ نیهلیسم، با این همه می‌خواند:
من چهره‌ام گرفته
من قایقم نشسته به خشکی
مقصود من ز حرفم معلوم بر شماست:
یکدست بی‌صداست.
من، دست من کمک ز دست شما می‌کند طلب.
فریاد من شکسته اگر در گلو، وگر
فریاد من رسا
من از برای راه خلاص خود و شما
فریاد می‌زنم
فریاد می‌زنم !
امّا نیما نمی‌خواهد تا آشیان‌ها به کف بادها درآیند می‌گوید امّا نمی‌خواهد و نهی‌کننده است بی‌شک، امّا نفی‌کننده نیست …»
«مرگ در جنگل» از شرود آندرسن ترجمۀ صفدر تقی‌زاده – محمدعلی صفریان، «چراغ کور سر گذر» از حمزه موسوی‌پور، فصلی از «عیش مدام» ارنست همینگوی ترجمۀ ابوالفضل علیرضایی، «عمو ویگی لی در کانکتی‌کات» از جی. دی. سالینجر ترجمۀ عدنان غریفی و … شعرهایی از م. خاکسار، م. آزاد، نظام رکنی، حمید عرفان و … از دیگر مطالب این شماره است.
نخستین مطلب شمارۀ سوم گفت و گویی با لوئی بونوئل است تحت عنوان «ناقوس‌ها همچنان می‌نواختند» به ترجمۀ منوچهر طیاب.
از دیگر مطالب این شماره نمایشنامه‌ای از گوهر مراد، دو قصۀ آفریقایی ترجمۀ پوران طاهباز، نمایشنامه‌ای از محمود طیاری، «نمایش بدون تماشاچی» از ویلیام سارویان ترجمۀ دکتر حمید صاحب جمع؛ شعرهایی از منوچهر آتشی، یدالله رؤیایی، م. آزاد، بهمن فرسی، حمید عرفان و نظام رکنی؛ داستان‌هایی از درویش، پرویز زاهدی، جان چیورز (ترجمۀ محمود جزایری)، عدنان غریفی و محمد ایوبی؛ و «منصب نقد» از تی. اس. الیوت به ترجمۀ ابوالفضل علیرضایی فر را می‌توان نام برد.
شمارۀ چهارم با «گفت‌وگوی جرج پلیمپتون و ارنست همینگوی» آغاز می‌شود. ادامۀ این گفت‌وگو در شمارۀ پنجم به چاپ می‌رسد.
داستان‌هایی از غلامحسین ساعدی، مسعود میناوی، فصلی از آخرین کتاب جان اشتین‌بک ترجمۀ محمود تهرانی، نمایشنامه‌ای از ویلیام سارویان ترجمۀ دکتر حمید صاحب جمع؛ شعرهایی از منوچهر آتشی، داوید دیوپ، مایاکوفسکی، محمود سجادی، فدریکو گارسیا لورکا، م. خاکسار، اورنگ خضرایی، منصور اوجی و م. آزاد از دیگر مطالب این شماره است.
نخستین مقالۀ شمارۀ پنجم «آندره‌ی وازنسنسکی – صدای دیگر از روسیه» نوشتۀ پیتر یانک ترجمۀ ایرج دریایی است. در بخشی از این مقاله آمده است: «… دلیل شهرتش این است که شعرش در حدی بالاتر از مسائل سیاسی و مشاجرات قلمی روزمره است. سوژۀ اشعار وازنسنسکی انسانی است، چیزی خارج از دنیای اطرافش که پر از آشفتگی و برخورد و تصادم است.

باشگاه ادبیات, [۱۵/۰۱/۱۴۰۴ ۰۱:۲۳ ب.ظ]
خود شاعر می‌گوید: «شاعر برای نابودی زشتی‌ها باید زشتی‌ها را کشف کند.» این عقیده در وحلۀ اول به نظر می‌رسد که اصول مسلم رئالیسم سوسیالیست را انکار می‌کند. اما وازنسنسکی می‌پرسد «رئالیسم سوسیالستی چیست؟ این اصطلاح تئوریک مبهمی است. من در یک جامعۀ سوسیالیست زندگی می‌کنم و شعر می‌گویم، شاید این حقیقت رئالیسم سوسیالیستی باشد.»
اما کسانی که شعر را وظیفه‌یی می‌دانند او را فرمالیست و اشعارش را گنگ و غامض و دور از فهم توده‌هایی که فرهنگ سوسیالیستی در ارشاد آنها می‌کوشد برچسب زده‌اند. مجلۀ ادبیات که ارگان رسمی شعرای اتحاد جماهیر شوروی است در یکی از مقالات سال ۱۹۶۲ خود، با عنوان در سرحد فهم از وازنسنسکی گله می‌کند که زبانش روسی است امّا هیچکس از آن چیزی نمی‌فهمد. بعضی از شعرهایش مثل شیشۀ کدر است که نور از آن می‌گذرد اما در آنسو چیزی دیده نمی‌شود.» این نشریه او را متهم می‌کند که بر ایده‌هایش سر پوش می‌گذارد. می‌نویسد: «وقتی آدم می‌کوشد ببیند زیر سرپوش چه هست، هیچ چیز نمی‌یابد مگر خلاء». حتی پای یوری گاگارین کیهان‌نورد به این جریانات کشیده شد و شعرهای «وازنسنسکی» را ابداعات مصنوعی نامید …»
از دیگر مطالب این شماره دو قصۀ آفریقایی ترجمۀ مهدی جزایری، «تئاتر انگلیس» از پنه‌لوپ جیلیات ترجمۀ محمود جزایری، داستان‌هایی از درویش، ابراهیم گلستان، شهری؛ شعرهایی از م. آزاد، منوچهر آتشی، م. خاکسار، احمد رفیعی، عدنان غریفی، حسن کرمی، نظام رکنی، عظیم خلیلی و محمد حقوقی را می‌توان نام برد.
شمارۀ ششم با مطلبی تحت عنوان «یک روز با پابلو نرودا» آغاز می‌شود. این مقاله را که حاصل ملاقات کوتاه «سلدن رودمن» و «پابلو نرودا» است، تقی‌زاده و صفریان ترجمه کرده‌اند.
شعر کوتاهی از نرودا را، که در پایان این گفتگو آمده است، در اینجا نقل می‌کنیم:

در تختخواب‌های سفری تا کرده، مرگ کمین کرده است،
در تشک‌های خاموش
در پتوهای سیاه
مرگ بی حرکت و وارفته دراز کشیده است
و ناگهان به وزش درمی‌آید
با صدای غمناک به وزش در می‌آید
و در دل شمدهای سپید آماس می‌کند،
و تختخواب‌ها بسوی بندری شراع می‌کشند
بسوی بندری که مرگ به انتظار ایستاده است
در لباسی همچون لباس یک دریاسالار.

فصلی از «عیش مدام» نوشتۀ ارنست همینگوی ترجمۀ محمود جزایری، یک لال بازی از عدنان غریفی، داستان‌هایی از پرویز زاهدی، جیمز تربر (ترجمۀ ا.گ)، پرویز مسجدی، شهری؛ شعرهایی از م.آزاد، حسن کرمی، مجید نفیسی، هوشنگ گلشیری، منصور اوجی، محمد حقوقی، منوچهر آتشی و ظریف موسوی‌پور از دیگر مطالب این شماره است.
شمارۀ یک دورۀ دوم با نوشتۀ بلندی، به مناسبت درگذشت فروغ فرخ‌زاد، تحت عنوان «فروغ در خواب» از عدنان غریفی و تصویری از فروغ آغاز می‌شود.
از دیگر مطالب این شماره «نظم درچین» از دکترحمید نطقی، «مشکلات یک نویسنده» از اوژن یونسکو ترجمۀ ا.علیرضایی فر، شعری از نظام رکنی، داستان‌هایی از مجید دانش آراسته و شهری، نقد و بررسی اجرای چند نمایشنامه تحت عنوان «روی صحنه، در تهران» از مهرداد رهسپار را می‌توان نام برد.

دورۀ اول و دوم «هنر و ادبیات جنوب» در ۷ دفتر به قطع ۲۱ × ۲۸ و در ۱۴۴ صفحه منتشر شده و از نشریات پیشرو و پر بار و خواندنی دهۀ چهل است.

دیگر نسخه های هنر و ادبیات جنوب