شماره بازیابی: ۹۲۰۰
شماره مدرک کتابخانه مجلس: IR10-41852
زبان اثر: فارسی
عنوان و نام پدیدآور: وسیله النجات/ علی محمد همدانی، کفاش (سده ۱۳هـ)
کاتب: : علی محمد همدانی، کفاش
تاریخ کتابت: ، ۱۲۶۶ق.
قطع: ‮؛ دو، ‭۷۰‬، یک برگ، سطور و اندازه‌ها مختلف، اندازه جلد: ‭۱۴/۸‬*‭۲۱/۴‬ ‬.
یادداشتهای کلی: دو صفحه اول تقدیم نامه کتاب به کسی که نامش سترده و در بازنویسی به جایش «جناب طریقت مدار حبب (کذا؛ حبیب) عجم اعلا الله مقامه» نوشته شده است.
نوشته شده در سال ۱۲۶۶ ق به درخواست درویش غلام حسین برای یادگاری محمدمهدی درویش اختیار تبریزی طهرانی.
متن: «نثار ثنا ازین ذره بی‌بها از ابتداء خلقت ذره‌اش تا روز جزا به آستان پادشاهی روا و سزاست که به یک اشاره عین عنایتش … و بعد چون اصل حکمت فطرت و علت خلقت نبوده مگر عبادات».
انجام:«روم به سوی کتیبه مقابل هم کار / نیابت اختیار کنم در شهر بازار»
«همه جه در کشم دعا و بسم الله»
انجامه:«بنده بی‌بضاعت اعنی علی محمد همدانی کفاش تخلص و اصول دین شریعت نبوی (ص) و یک اثبات هفده سلسله و اثبات دوازده مقام اختیاری حسب الفرمایش سرکار سلطان طریقت جناب درویش غلام حسین از برای یادگاری … بالله التوفیق و علیه التکلان سنه ۱۲۶۶».
عبارات عربی نسخ معرب.
تزئینات متن:عناوین به شنگرف.
تزئینات نسخه:چهار صفحه اول صفحات جدولبندی شده با شنگرف و مشکی.
رکابه نویسی:دارد.
نوع کاغذ:فرنگی نخودی آهار مهره، برگ‌های نونویس بدون آهار و مهره‌کشی، با ته‌نقش.
تزئینات جلد:تیماج مشکی، قطر: ۹/۱٫
۱در برگ‌های نونویس به خاطر مهره‌کشی نشدن مرکب یک پرده نشر پیدا کرده است.
در بعضی از بخش‌های سطوری را روی کاغذ دیگری نوشته و در محل مربوط به خود چسبانده‌اند.
دو برگ از آغاز و یک برگ پایان نسخه سفید و نانوشته است.
در آخر نسخه برگ اول از رساله‌ای باقی مانده است که آغازش چنین است:
«به نام خداوند جان آفرین / حکیم سخن در زبان آفرین»
«خداوند بخشنده و دستگیره / کریم خطابخش پوزش پزیر (کذا)»
«سزاوار آغاز و انجام مقام در هر مقام نام خداوندی است یگانه جل شانه که سراپرده زنگاری سپهر زرنگار افراشته بازوی فراش قدرت او است»
تنظیم شده در ۴ مقصد و هر مقصد در چند باب:
مقصد اول: در بیان آداب اصول دین، در ۶ باب.
باب اول: [اصول دین و لزوم یادگیری آنها].
باب دوم: توحید.
باب سیم: عدل.
باب چهارم: نبوت.
باب پنجم: امامت.
باب ششم: معاد.
مقصد دوم: در بیان آداب احکام، در ۸ باب.
باب اول: کتاب طهارت.
باب دوم: کتاب صلوات.
باب سیم: کتاب صوم.
باب چهارم: کتاب الزکوه.
باب پنجم: کتاب خمس.
باب ششم: کتاب حج.
باب هفتم: کتاب جهاد.
باب هشتم: کتاب بیع.
مقصد سیم: در احکام طریقت است، در ۳ باب.
باب اول: در احکام لسان کشیدن مرید و مرشد می‌باشد.
باب دوم: در بیان ارشاد کردن قضاوت و مفرد ابدالی.
باب سیم: در بیان آداب ارشاد کردن اختیاری می‌باشد.
مقصد چهارم: در بیان آداب احکام مجلا می‌باشد، در ۶ باب.
باب اول: مجلای اختیاری احکام.
باب دویم: در احکام مجلای مفرد ابدالی.
باب سیم: در بیان آداب مجلای قضاوت می‌باشد.
باب چهارم: در بیان آداب لسان نامچه.
باب پنجم: در بیان آداب اقرار نامچه طلب حرفت.
مقصد پنجم: در احکام سؤال نمودن طالب از راه طریقت و جواب فرمودن پیر مرشد، در ۱ باب.
باب اول: در بیان آداب کرسی عجم می‌باشد.
مقصد ششم: در احکام نظم و اثبات مقام منزل وسیله‌ها می‌باشد، در ۸ باب.
باب اول: در بیان آداب اثبات نمودن شمع‌های هفده سلسله می‌باشد.
باب دوم: در بیان آداب اثبات مقام منزل وسیله‌های اختیاری می‌باشد.
باب سیم: در بیان آداب سؤال طالب پردازی مرشد.
باب چهارم: سؤال طالب خدمتی.
باب پنجم: در بیان آداب جواب مرشد طالب لسان پروازی.
باب ششم: در بیان آداب جواب لسان خدمتی مرشد گوید.
باب هفتم: در جواب قضاوت.
باب هشتم: در بیان آداب فاتحه تکبیر می‌باشد.
مؤلف جزو سلاسل صوفیه بوده و در پایان نوشته:
«این صحیفه صورت مجالس طریق کسوت‌گیری اختیار می‌باشد و نشستن هفده سلسله می‌باشد و نامیدن دوازده وسیله اختیاری در مجالس طریق و طی نمودند (کذا) دوازده منزل مقام می‌باشد» (۶۸پ).
فقه
آغاز، آغازه، انجام، انجامه: آغاز:تقدیم نامه: «هر آن حمد کز حامد آید حصول / بر آن کس که فیضش به ما شد وصول»
یادداشتهای مربوط به مشخصات ظاهری اثر: نوع خط:نستعلیق.
یادداشتهای مربوط به نسخه موجود: ۴نسخه به خط مولف.
مشخصات اثر:
شکل و سجع مهر:
یادداشتهای تملک:
متن یادداشت:
دارای مهر کتابخانه جعفر سلطان القرایی.
برگ۱پ مهر بیضوی به نقش: «عبده ابوالقاسم بن محمد محسن الحسنی الحسینی» با تاریخی خوانده نمی‌شود.
در پایان نسخه نیز یک مهر بیضوی به نقش: «عبده حسین» دیده می‌شود، (۷۰ر).
در آخر نسخه برگ اول از رساله‌ای باقی مانده است که در بالای برگ اول آن، مهر بیضوی برنجی به نقش: «یا ابوطالب ۱۲۶۸» حک شده است.
اهدایی سلطان القرایی در آذر ۱۳۴۸ش.
یادداشت عملیات: جلد نسخه مرمت شده است.
یادداشتهای مربوط به نمایه ها، چکیده ها و منابع اثر: ماخذ فهرست: جلد ۲/ ۲۹، صفحه ۸۶۲- ۸۶۴٫
یادداشتهای مربوط به خلاصه یا چکیده: کتاب کوتاهی در احکام شریعت و آداب طریقت است: «لهذا بنابراین به تألیف یک مختصری از شریعت و طریقت از مسایل حلال و حرام عقلیه و بدنیه و چند مسئله از احکام طریقت پرداخته که او را وسیله النجات نامیدیم از برای درویشان عجم در وقت ضرورت کارسازی و رفع احتیاج خود نمایند … و در این رساله بسیار کوشش و اختصار می‌نمایم»
موضوع (اسم عام یا عبارت اسمی عام): تصوف
تاریخ: ۲۰۱۵۱۰۲۱
محل و شماره بازیابی: ۱۸۵۴۴۳