شماره بازیابی: ۷۸۹
شماره مدرک کتابخانه مجلس: IR‭۱۰-۱۹۰۰۰‬
زبان اثر: فارسی
عنوان و نام پدیدآور: احسن القصص [نسخه خطی]/ از: معین الدین فراهی.
کاتب: محمدعلی خراسانی
تاریخ کتابت: ظاهرا نیمه اول ق ۱۳ق.
قطع: رحلی. ۲۱*۳۴‌سم. ۲۲۲گ. ۲۳س.
یادداشتهای کلی: این تفسیر به تازگی با تصحیح بینش به چاپ رسیده.
آغاز، آغازه، انجام، انجامه: آغاز:بسمله الحمد لله نحمده و نستعینه… همی گوید بنده ضعیف مستکین معین مسکین…
یادداشتهای مربوط به عنوان و پدیدآور: مولف در مولفاتش از خود معین مسکین تعبیر می‌کند و معینی تخلص او است. پس از برادر خود نظام‌الدین محمد که در ۹۰۰ق. وفات یافته، مقام قضاوت هرات را پیدا کرد ولی پس از یک سال استعفا نمود و به همان وعظ و تالیف اشتغال داشت و در ۹۰۷ق. وفات یافت و از معاصرین سلطان حسین میرزای بایقرا (د:‌۹۱۲ق.) بوده و نام پدر وی چنان‌که خود در آخر معارج النبوه تصریح نموده، حاج محمد فراهی و لقبش به تصریح مولف حبیب السیر شرف‌الدین و از مندرجات مقدمه معارج النبوه برمی‌آید که پدر در پدر امام جماعت جامع هرات بوده‌اند. از دیگر مولفات معینی، ۱٫‌کتاب معارج النبوه فی معارج الفتوه در سیرت حضرت رسول‌‌(ص)، ۲٫‌‌قصه حضرت کلیم، ۳٫‌تفسیر بحر الدرر، ۴٫‌روضه الواعظین فی احادیث سید المرسلین در چهار جلد، ۵٫‌رساله شرائف الاوقاف، ۶٫‌قصص التنزیل، ۷٫‌مجالس مرتبه در وعظ.
در آخر این تفسیر که در ۱۲۷۸ق. چاپ شده مولف معین الدین جوینی معرفی گردیده است، در صورتی که معین الدین جوینی از دانشمندان ق ۸ق. و معاصر ابوسعید بهادرخان (۷۱۶-۷۳۶ق) بوده و در ۷۳۵ق. کتاب نگارستان خود‌را نظیر گلستان انشا و آن‌را به نام استاد خود سعدالدین یوسف حمویه موشح گردانیده است.مرحوم رضا‌قلی خان هدایت در یادداشت تملک خود، مولف را معین الدین الجامی الهروی الچشتی معرفی نموده و مسلما این دانشمند نیز غیر‌از مولف این تفسیر است، زیرا هدایت خود در ریاض العارفین (ص‌۱۲۳ چاپ اول) این مرد را بدون تعیین عصر و زمان معرفی نموده و گوید: و ضیاءالدین بلخی از مریدان آن جنابند، و در مجمع الفصحا (۱/‌۳۲۶) ضیاءالدین بلخی را از معاصران عوفی (د: اواسط ق‌۷ق.)معرفی می‌نماید.بنابراین معین الدین صاحب احسن القصص که معارج النبوه خود را در ۸۹۱ق. تالیف کرده معین الدین چشتی مذکور نخواهد بود.
یاد‌داشتی از رضا قلی‌خان هدایت درباره مولف که مولف را به غلط معین هروی چشتی پنداشته.
نوع کاغذ:فرنگی.
تزئینات جلد:تیماجی.
ماخذ فهرست: مجلد دوم، صفحه ۱۳۳۹-۱۳۴۰٫
یادداشتهای مربوط به مشخصات ظاهری اثر: نوع خط:نسخ.
یادداشتهای مربوط به عنوانهای مرتبط: بخشی از حدائق الحقایق.
مشخصات اثر: یادداشتهای تملک:
متن یادداشت: بر ورقی که پیش از کتاب است تملکی است از رضا قلی‌خان هدایت.
یادداشتهای مربوط به نمایه ها، چکیده ها و منابع اثر: نک: منزوی، ۱/‌۵۰؛ راهنمای کتاب، س‌۱۰ ص‌۵۰۲؛ ذریعه، ۱/‌۵ و ۹/‌۷۷٫
یادداشتهای مربوط به خلاصه یا چکیده: طرز این تفسیر این است که مولف آیات این سوره را مرتبا به فارسی ترجمه کرده و پس از آن به تفسیر پرداخته و به اشعار عرفا و شعرا تمثل می‌جوید و از خود نیز ابیاتی به مناسبت مقام می‌آورد و پس از ترجمه و تفسیر نتایج عرفانی از مطالب گرفته است.
تاریخ: ۲۰۱۲۰۹۰۳
محل و شماره بازیابی: ۱۱۲۱۰۱