کتاب سفینه المحمود اثری از محمود میرزا قاجار به کوشش دکتر خیام پور در دو جلد این کتاب به احوال و شخصیت و افکار فتحعلیشاه قاجار و جامعه شناسی دوران وی میپردازد …

محمود میرزای قاجار در کتاب خویش “سفینه المحمود” حدود مملکت آذربایجان را با دقت تمام ترسیم کرده است. وی حدود شمالی آذربایجان را به دربند در داغستان روسیه و گرجستان در قفقاز؛ و حدود غربی آذربایجان غربی را در غرب به ارزروم (ارضروم) در شمال شرق ترکیه می رساند. او شهرهای اوردوباد، ایروان، قره باغ، شکی، شروان، دربند، قبه، باکو، بیلقان در قفقاز و همچنین شهر تالش در ساحل دریای خزر، شهر همدان و شهر فعلا کردنشین ساوجبلاق (مهاباد) در شمال غرب ایران را از شهرهای معروف مملکت آذربایجان دانسته است. وی می گوید:

«مملکت آذربایجان و تشخص ولایات آن: در ابتدایش از رودخانه قیزیل اوزن است و انتهایش به گرجستان متصل، از طرفی به ارزنه الروم و دربند. معروف به چند شهر است، اعظم [آنها] دارالسلطنه تبریز. قصبات و شهرهای معروفش به این تفصیل است:

اردبیل، اهر، مشکین، سراب، خلخال، تبریز، مرند، اردوباد، ساوجبلاق، سلماس، خوی، نخجوان، ایروان، گنجه، قره باغ، شکی، شروان، دربند، قبه، بادکوبه، تالش، بیلقان، ارومی، صائین قلعه، همدان. اهل آن دیار به صداقت معروفند و اغلب ترک زبانند…