ناسیونالیسم خصیصه‌ای «اتفاقی» دارد. ملت‌ها، از پیش تعیین‌شده نیستند، بلکه توسط دولت‌ها و ناسیونالیست‌ها به وجود می‌آیند. افراد اغلب مجبورند، در میان چند نوع ناسیونالیسم رقیب دست به انتخاب بزنند. با این حال ناسیونالیسم در بعضی از شکل‌های خود، سرنوشت مختوم جهان مدرن بوده و دارای ریشه‌هایی ژرف در جهان مدرن است.

از سوی دیگر، این ریشه‌ها همه‌گیر نبوده و ناسیونالیسم جزئی از سرنوشت همه ابنای بشر نیست. برخی از جوامع انسانی، احتمالا گریزی از ناسیونالیسم ندارند، ولی در برخی دیگر از جوامع، بروز آن چندان محتمل نیست. نگارنده در کتاب حاضر به تفکیک جوامع مستعد ناسیونالیسم از جوامع مقاوم در برابر آن پرداخته است.

در واقع این کتاب، بیانگر آخرین نظریات و تحلیل‌های نگارنده ارنست گلنر درباره ناسیونالیسم است که نظریه «نواحی» و نظریه «مراحل تاریخی» وی را دربرمی‌گیرد و جایگاه نظریات او را در بحث‌های رایج درباره ناسیونالیسم، در میان نوگرایان و آغازگرایان مشخص می‌کند.