توضیحات

رهبران مشروطه، صمصام السلطنه بختیاری (جزوه هفتم)

نجف‌قُلی‌خان بختیاری مشهور به صَمصام‌السلطنه (۱۲۲۹ چغاخور – ۲۷ تیر ۱۳۰۹ اصفهان) از رجال دوره قاجار و سران ایل بختیاری بود که پس از انقلاب مشروطه، دو دوره رئیس‌الوزرای ایران شد. صمصام‌السلطنه در جنبش مشروطه به مخالفان محمدعلی‌شاه پیوست و با برادر خود علیقلی خان سردار اسعد همراه شد.

به همراه سواران مسلح بختیاری اصفهان را تصرف کرد و حکومت اصفهان را در سال ۱۲۸۷ خورشیدی به‌دست گرفت.

صمصام‌السلطنه در ۲۶ تیر ۱۲۹۰ خورشیدی در ترمیم کابینه سپهدار اعظم تنکابنی وزیر جنگ شد. پیش از آن، خود سپهدار عهده دار وزارت جنگ بود. اما دولت سپهدار پس از چند روز کنار رفت و صمصام السلطنه در دوم امرداد به جای او نخست وزیر شد و مقام وزارت جنگ را نیز برای خود حفظ کرد. دوران نخست وزیری صمصام‌السلطنه بسیار بحرانی بود.

او در سراسر این دوره در جنگ با نیروهای محمدعلی شاه مخلوع بود که دوباره از راه روسیه وارد ایران شده و ترکمنها را با خود همراه کرده و در حال تلاش برای رسیدن به تهران بود. از سوی دیگر هم با سالارالدوله برادر محمدعلی شاه در کرمانشاه درگیر بود که یاغی شده بود.

رخداد مهمی که به سقوط کابینه صمصام‌السلطنه انجامید اولتیماتوم روسیه بود که به دولت ایران چهل و هشت ساعت مهلت داد مورگان شوستر مستشار امریکایی مالیه و دیگر خارجیانی را که با او کار می کنند برکنار کند، تعهد بدهد که تنها با رضایت قبلی سفارتهای روس و انگلیس افراد خارجی را به خدمت بگیرد و مخارج لشگرکشی روسیه به ایران را بپردازد وگرنه نیروهای روسیه که در رشت توقف کرده اند، پیشروی خواهند کرد و دولت ایران باید هزینه این پیشروی را هم بپردازد.

صمصام السلطنه و همه اعضای دولتش موافق پذیرش خواسته روسیه بودند اما مجلس شورای ملی با اکثریت قاطع اولتیماتوم روسیه را رد کرد. صمصام السلطنه در اردیبهشت ۱۲۹۷ بار دیگرر به نخست‌وزیری رسید در همین دوره بود که پس از پیروزی انقلاب کمونیستی در شوروی، لنین برای اثبات حسن نیت خود نسبت به ملل ضعیف جهان الغای تمام امتیازات استعماری دولت تزاری پیشین را اعلام کرد.

دولت صمصام‌السلطنه نیز از این فرصت استفاده و در چهارم امرداد ۱۲۹۷ با صدور بیانیه‌ای عهدنامه ترکمانچای و دیگر امتیازات واگذار شده به دولت روسیه تزاری را ملغی اعلام کرد. در هشتم امرداد تصویب‌نامه‌ای در هیئت وزیران برای لغو کاپیتولاسیون گذراند اما سه روز بعد احمدشاه او را به کاخ گلستان احضار و بشدت مؤاخذه کرد که این‌کارها کشورها را به ویرانی و او را به نابود می‌کشاند.

سپس به صمصام‌السلطنه دستور استعفا داد که نپذیرفت و با حالت قهر و خشم کاخ را ترک گفت. احمد شاه نیز همان روز با وثوق‌الدوله را مأمور تشکیل کابینه کرد. اینکه صمصام‌السلطنه بدون استعفا یا حکم کتبی برکنار شده، بعدها به مثل تبدیل شد و تا سال‌ها می‌گفتند صمصام‌السلطنه هنوز خود را نخست‌وزیر می‌داند.

صمصام السلطنه در انتخابات دوره چهارم مجلس شورای ملی به نمایندگی تهران انتخاب شد اما تشکیل مجلس مدتها به تأخیر افتاد. در سال ۱۳۰۰ هنگامی که کلنل پسیان در خراسان قیام کرده بود، حکومت خراسان به وی پیشنهاد شد، ولی او به خراسان نرفت.

در همان سال، مجلس شورای ملی کار خود را آغاز کرد و صمصام‌السلطنه به مجلس رفت. او در زمان رضا شاه در سال ۱۳۰۸ به حکمرانی منطقه بختیاری منصوب شد و سال بعد در اصفهان درگذشت و در تخت فولاد به خاک سپرده شد.

کتاب های ابراهیم صفایی

🔖 book_keywords : دانلود فایل pdf رهبران مشروطه، صمصام السلطنه بختیاری نوشته ابراهیم صفایی