اثر حاضر تحقیق مفصلی است درباره تاریخ سرزمین “اران “که امروزه “جمهوری آذربایجان “نامیده می‌شود .نویسنده در این تحقیق تلاش کرده ریشه‌ها و ویژگی‌های قومی، زبانی، محدوده جغرافیایی و تاریخ مردم و سرزمین اران، همچنین پیوندهای آن با مردم و سرزمین ایران را روشن نماید .

کتاب از دو بخش تشکیل شده است .بخش نخست طی دوازده فصل به مباحثی درباره ماخذشناسی، قوم‌شناسی، زبان، باورهای دینی، محدوده و نام‌های جغرافیایی مردم سرزمین اران اختصاص دارد .عناوین فصل‌های این بخش بدین قرار است

۱ : ماخذ و منابع مربوط به آلبانیای قفقاز،

۲ نام آلبانیا (اران)،

۳ نام آذربایجان (اتورپاتکان)،

۴ محدوده آلبانیای قفقاز (اران)،

۵ محدوده آذربایجان،

۶ اقوام ساکن آلبانیای قفقاز (اران)،

۷ اقوام ساکن آذربایجان،

۸ زبان مردم آلبانیا (اران)،

۹ زبان پارسی در آلبانیای قفقاز (اران و شروان)،

۱۰ زبان مردم آذربایجان،

۱۱ باورهای دینی در آلبانیای قفقاز (اران)،

۱۲ باورهای دینی مردم آذربایجان .بخش دوم کتاب که فصل‌های سیزده تا بیست و یک را شامل می‌شود، مروری است بر سیر تاریخی و حوادث مهم سرزمین اران از سده چهارم پیش از میلاد تا آغاز حمله مغول با این عناوین

۱۳ : آلبانیا از سده چهارم پیش از میلاد تا آغاز عهد ساسانی،

۱۴ آلبانیای قفقاز در عهد ساسانیان،

۱۵ شهرهای اران در دوران پیش از اسلام،

۱۶ اران از انقراض دولت ساسانی تا پایان خلافت اموی،

۱۷ اران از آغاز خلافت عباسی تا پایان دولت ساجیان،

۱۸ اشاره‌ای مختصر به عهد فرمانروایی سالاریان، روادیان، شدادیان و شروانشاهان،

۱۹ درآمدن ترکان به قفقاز و نفوذ زبان ترکی .کتاب با این پیوست‌ها به پایان می‌رسد” :توران، ترکان، پان تورانیسم “(توضیحاتی برای ابهام زدایی از واژه‌های مذکور)، “چرا نام اران از میان رفت؟ “(بررسی زمینه‌ها و چگونگی فراموشی نام “اران(“، “پایان سخن”، کتابنامه و نمایه .