توضیحات
تاریخِ اِجْتِماعیِ تِهْرانْ دَرْ قَرْنِ سیزْدَهُم، عنوان کتابی دانشنـامـهگون از جعفر شهری (۱۲۹۳- ۱۳۷۸ ش / ۱۹۱۴- ۱۹۹۹ م)، حاوی اطلاعاتی دربارۀ مکانها، حرفهها، اصناف و نحوۀ زندگی مردم تهران در قرن ۱۳ ش.
این کتاب بر پایۀ خاطرات، مشاهدات و مطالعات ۷۰ سالۀ نویسنده، در ۶ جلد و طی سالهای ۱۳۵۷- ۱۳۶۷ ش تدوین، و بین سالهای ۱۳۶۷- ۱۳۷۸ ش در تهران چاپ و منتشر شده است.
این اثر در واقع نسخۀ کاملشده و گسترشیافتۀ کتاب دیگری است از نویسنده، با عنوان گوشهای از تاریخ اجتماعی تهران قدیم، که در ۱۳۵۷ ش منتشر شده بود. مطالب آن کتاب، پیشتر در برنامۀ «فرهنگ و مردم» رادیو ایران، زیر نظر ابوالقاسم انجوی شیرازی، پخش شده بود. استقبال از این کتاب و دستیابی نویسنده به جزوۀ «سرشماری بلدیۀ تهران» (نک : ۱ / ۸) در سالهای ۱۲۶۲، ۱۲۷۰، ۱۳۰۱ و ۱۳۱۱ ش، که در برگیرندۀ فهرست کاملی از اماکن شهر تهران و بیش از ۵۰۰ حرفه بود، انگیزهای شد که جعفر شهری تلاشی دهساله (از پاییز ۱۳۵۷ ش تا تابستان ۱۳۶۷ ش) را آغاز، و کتاب تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم را تألیف کند (۱ / ۵-۶؛ اشرف، ۳۶۸).
وی در گردآوری مطالب این اثر، به قول خود، بهجز آمار سرشماری بلدیه، به هیچ منبع دیگری جز حافظه، تجربه و خاطرات خود مراجعه نکرده است (نک : ۱ / ۴۹).
البته بخشی از عکسها و تصاویر ارزشمند موجود در این کتاب متعلق به یکی از دوستان نویسنده، به نام علی خادم، و بخش دیگر نیز از آرشیو خصوصی خود وی بوده است (۱ / ۵۹). ظاهراً تجربهها و اندوختههای مادی و معنوی او در شکلگیری این اثر نقش عمدهای داشته و در واقع، این کتاب به نوعی با فراز و فرودهای زندگی وی در پیوند بوده است.
نویسنده در مقدمۀ کتاب، یادآور میشود که در کتاب او، برخلاف عرف و عادت تاریخنگاران ایران، روی سخن با زمامداران و سلاطین نیست و حرفی از گزارش کامرانیهای ایشان به میان نمیآید. وی محتوای کتاب خود را اینگونه معرفی میکند:
«از مردم عادی کوچه و بازار مانند بقال و قصاب و نانوا و تاجر و کاسب و رعیت و کارگر و باپول و بیپول و زندگی و گذران و کسب و کار و خانه و خانواده و آنچه که مربوط به اجتماع و حقایق آن میباشد و کل طبقات آن از آدمحسابیها و ناحسابیها و گردنکلفت و گردننازک و فقیر و اعیان و توسریبزن و توسریبخور و پلوخور و نان خالی بخور و لش و لات و کامل و جاهل و پیر و جوان و بچه و بزرگ و درویش و گدا و ملا و عامی و پر قوبخواب و کنار کوچهبخواب و آنهایی که سازندگان حقیقی تاریخ بوده، مگر برخوردشان بهحسب ضرورت با دستۀ مألوف مثل شاه و وزیر … بشود و آنچه ارتباط به زندگیشان از تولد تا مرگ پیدا بکند.
تاریخی اسماً مربوط به کسب و کار و گذران، و رسماً دائرۃالمعارفی از تهران اواخر قاجاریه، شامل جغرافیای آن از محدوده و محصوره و خندق و در و دروازه و ابنیه و عمارات و آباد و خراب و خانه و دکان و بازار و بازارچه و خیابان و کوچه و گذر و حجره و مدرسه و خانقاه و کاروانسرا و هرچه و هرچه که شامل اماکن یک شهر میگردد و اهالی آن از هر قسم و طبقه و کلیاتشان که چگونه زیسته، چگونه معاش داشته، برای زیست و گذران، سروکارشان با چه امور و مسائل بوده … »
🔖 book_keywords : دانلود فایل pdf تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم – جلد ۲ نوشته جعفر شهری
دیدگاهها
هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.