توضیحات

داستانی طنز از غلبه‌ی منفعت‌طلبی بر اخلاق. کتاب صوتی تمساح روایت مردی است که توسط تمساحی غول‌آسا بلعیده می‌شود اما علاقه‌ای به خروج از آنجا ندارد… . فئودور داستایوفسکی در این قصه شکست انسانیت در مقابل مادی‌گرایی را به تصویر می‌کشد و مخاطبانش را با پرسش‌هایی چالش‌برانگیز درباره‌ی اخلاقیات مواجه می‌سازد.

ادبیات کلاسیک روسیه گنجینه‌ای از افکار فلسفی، اخلاقی و البته زیبایی‌شناختی است. مانند هر اثر هنری دیگری، این داستان‌ها تحت تاثیر وقایع تاریخی-سیاسی و جریان‌های اجتماعی زمان خود تالیف شدند که آثار نیمه‌ی دوم قرن نوزدهم بهترین مثال آن‌ها هستند. کتاب صوتی تمساح (The Crocodile) داستانی کوتاه نوشته‌ی فئودور داستایوفسکی یکی از برجسته‌ترین نوشته‌های آن عصر است که در ادامه به معرفی آن می‌پردازیم.

در این داستان که توسط انتشارات برج چاپ شده با ایوان ماتویچ آشنا می‌شوید، مردی که به همراه همسرش یلنا ایوانوونا در اروپا گردش می‌کنند و مطلع می‌شوند مردی ثروتمند در عمارت شخصی خود تمساحی نگون‌بخت را به تماشا گذاشته و در ازای دریافت مبلغی مشخص، مهمانان را به خانه‌اش راه می‌دهد. آن‌ها تصمیم می‌گیرند به دیدار تمساحی عظیم‌الجثه بروند، حیوانی نمادین که داستایوفسکی آن را برای انتقال پیام خود به کار می‌گیرد. او خوب می‌دانست که اساطیر مصر تمساح را ایزدی پرستیدنی می‌دانند، برخی سرخ‌پوستان معتقدند تمساحی کهن جهان را آفریده و بعضی آثار هنری بعد از مسیحیت این حیوان را مانند اژدهایی قوی به تصویر می‌کشند. نماد قدرت، ثروت و آفرینندگی در عصر جدید به عطشی نکوهیده برای مال‌اندوزی تبدیل شد و احترام خود را از دست داد، یعنی همان خطری که امروزه در کمین انسان مدرن نشسته است.

کتاب صوتی تمساح (تالیف ۱۸۶۵) با تسلط و تمرکز بر این سابقه نوشته شده. نویسنده حیوانی را ترسیم می‌کند که در بند انسان معاصر گرفتار شده و با وجود گذشته‌ی سرفرازش حالا ابزاری برای کسب منفعت است. داستایوفسکی با توجه به وقایع دهه هفتاد قرن نوزدهم که عصر سرنوشت‌ساز روابط روسیه و اروپا بود رمان تمساح را تالیف کرد و ایوان ماتویچ را سوژه‌ی خود قرار داد، کسی که برای شناخت بومیان اروپا به آنجا سفر کرده و آن‌جا متوجه نمایشی برای بازدید از یک تمساح می‌شود.

این مرد روسی و همسرش ساعت خوشی را در این تور کوتاه می‌گذرانند تا اینکه تمساح به‌شکل حیرت‌انگیزی او را می‌بلعد! زن می‌کوشد صاحب حیوان را به شکافتن شکم او راضی کند اما به نتیجه‌ای نمی‌رسد، ایوان ماتویچ از خروج خودخواسته سر باز می‌زند چون بعد از مدت‌ها فرصتی برای کار در سکوت یافته و دوستی خانوادگی سعی دارد همسر ماتویچ را اغوا کند. بهشت برین آن‌ها ناگهان دچار بحران می‌شود و سعادتشان از هم می‌پاشد، شگفت آنکه تمام شخصیت‌ها از این فلاکت خشنودند و سعی دارند از تغییر ناگهانی اوضاع برای کسب سود شخصی بهره بگیرند.

تمساح در این کتاب نماد سرمایه‌داری و انقلاب صنعتی است که هر روز افراد بیشتری را می‌بلعد و پول را ارجح بر همه‌چیز می‌داند. طنز سیاه کتاب صوتی تمساح -که توسط بابک شهاب به فارسی ترجمه شده- شاید برای عده‌ای آزاردهنده باشد، اما علاقه‌مندان سبک فئودور داستایوفسکی از شنیدن نسخه‌ی گویای آن که توسط رادیو گوشه تهیه شده لذت خواهند برد. شنیدن داستان رقت‌بار اما آموزنده‌ی مردی که با میل خود در شکم تمساح اسیر می‌ماند درس‌های بسیاری برای آموختن به ما دارد. شاید حیوان عظیم‌الجثه‌ی داستان در زمان انتشار نماد سقوط آرمان‌های اخلاقی و پیروزی مادی‌گرایی بر انسانیت بود، اما امروز می‌توان معناهای بسیاری برای بلعیده شدن پیدا کرد. شما بگویید، از بلعیده شدن توسط کدام تمساح زندگی‌تان استقبال می‌کنید؟

کتاب های داستایوفسکی