این کتاب که به قلم یکی از تواناترین نویسندگان معاصر در عرصه زبان و ادبیات فارسی است، گذشته ادبی ایران را بررسی می‌کند. این بررسی اگرچه صورت گونه‌ای از تاریخ ادبی ایران را دارد، ولی از همه حیث در چارچوب آن نمی‌گنجد و فراتر از محدوده تاریخ ادبی ناظر به شناخت عوامل و اسبابی است که در پیدایش میراث فرهنگ ایرانی تأثیر داشته‌اند.
تحولات نظم و نثر در این کتاب در دو مبحث جداگانه بررسی شده است و نویسنده تلاش کرده علاوه بر بررسی فرآیند تحول در شعر و نثر فارسی، چگونگی بالندگی و فزایندگی فرهنگ ایران در سده‌های گذشته را تصویر کند.
بخش پایانی کتاب درباره ادبیات معاصر است که سعی شده مختصر و کوتاه باشد. بررسی ادبیات معاصر، شامل کسانی است که در شمار درگذشتگان درآمده‌اند.
مرور گذشته ایران، درآمدی بر ادبیات امروز و معیاری برای ارزیابی میزان هماهنگی فرهنگ نسل کنونی با اقتضائات زمانه ما به شمار می‌آید.