اگر اشتباه کرده باشیم چه (تصور حال در قالب گذشته)

بگذارید قبل از این که به معرفی کتاب صوتی اگر اشتباه کرده باشیم چه (?But What If We’re Wrong) بپردازیم، مبنای صحبت با یکدیگر را صراحت و صداقت قرار دهیم. حقیقت این است که بدون شک نسل‌های آینده بسیاری از باورهای امروز ما را که خود آن‌ها را متقن می‌پنداریم، مضحک خواهند دانست. همانطور که ما نیز نسبت به بسیاری از عقاید اجداد عزیزمان چنین نظری داریم. (تنها کافی‌ست باورهای مردم در قرون وسطی را در خاطر بیاورید.)

می‌توان ایده‌ی اصلی چاک کلاسترمن (Chuck Klosterman) در کتاب اگر اشتباه کرده باشیم را در یک جمله خلاصه کرد: «بیشتر عقایدی که امروزه آن‌ها را درست می‌پنداریم، در واقع اشتباه هستند.» اما راه حل چیست و چگونه می‌توان از این اشتباه تکراری جلوگیری کرد؟ نگارنده‌ی این کتاب کاربردی راهکاری را به ما ارائه می‌کند که با به‌کارگرفتن آن‌ها می‌توانیم از نو به عقایدی که درونمان نهادینه شده، بیندیشیم. این راهکار چنین است: «به گونه‌ای به زمان حال بیندیش که گویی گذشته‌ای دور است.»

چاک کلاسترمن در این کتاب نیز همانند باقی آثارش از نثری شوخ‌طبعانه بهره گرفته و این موضوع دو چندان به تأثیرگذاری سخنش افزوده است. او معتقد است تا لحظه‌ای که نتوانیم چشم‌اندازی تخیلی اتخاذ کنیم که از طریق آن جهان امروز را همچون گذشته بنگریم،‌ درک دنیای حال غیرممکن خواهد بود. کلاسترمن با وسواس و دقت فراوان به ایده‌ها و عقایدی پرداخته که آنچنان مورد پذیرش همه قرار گرفته‌اند که به نظر می‌رسد دیگر شهامتش را نداریم آن‌ها را مورد مناقشه و بحث قرار دهیم.

جاذبه را در نظر بیاورید. روزگاری ارسطو بر این عقیده بود که اشیاء به این دلیل که در «مکان طبیعی» خود قرار دارند، بر سر جایشان باقی می‌مانند. پس از آن نیوتون دو هزار سال بعد عقیده‌ی ما را تغییر داد. سپس، انیشتین حرف تازه‌ای در باب گرانش مطرح کرد. توجه به این مثال کافی‌ست تا ایده‌ی نویسنده ما را به فکر فرو برد. واقعاً «اگر اشتباه کرده باشیم چه؟» گفتنی‌ست کلاسترمن در هر فصل یک موضوع متفاوت را مورد بررسی قرار می‌دهد.